Historiek

• Veiligheid
  Uit persoonlijke ervaringen met en binnenin buitensportorganisaties werd vastgesteld dat aan veiligheid voornamelijk lippendienst bewezen wordt. Organisaties gebruiken de term 'veiligheid' maar al te graag als window dressing, maar blijken in de praktijk algemeen aanvaarde normen inzake veiligheid niet te kennen of, mogelijk nog erger, niet toe te willen passen. Commerciële belangen staan hier vaak haaks tegenover veiligheid, aangezien organisaties een weloverwogen en gefundeerd veiligheidsbeleid beschouwen als een investering met weinig return on investment. Het blijkt voor een leek immers een hele opdracht te zijn om een veiligheidsbeleid naar waarde in te schatten.
  Ook in jeugdverenigingen bleken jeugdwerkers zonder relevante opleiding zich te ontpoppen tot specialisten, met een legio aan vermijdbare ongevallen tot gevolg.
  Emotionele veiligheid, of de zorgzaamheid voor het emotionele welzijn van deelnemers, bleek geen punt: voor het weigeren van een opdracht bestond weinig of geen ruimte.
  
  

  Respect voor de natuur Omwille van de doorgedreven commercialisatie van avontuurlijke natuursporten en de daarmee gepaard gaande schaalvergroting, beschouwen organisaties de natuurlijke omgeving hoe langer hoe meer als een exploitatieterrein dat volledig naar de behoeften van deelnemers uitgerust kan en mag worden.

  Van de exploratieve dimensie van natuursporten blijft weinig over. Het feit dat er op sommige rivieren artificiële stuwen werden gebouwd louter om het spektakelgehalte van een kajakafvaart wat op te drijven, spreekt in dit verband boekdelen.
  
  
• Respect voor de plaatselijke bevolking
  Alhoewel een aantal plaatselijke handelaars ongetwijfeld beter wordt van de hordes deelnemers die organisaties naar Ardennen, Condroz en Hoge Venen lokken, moeten heel wat inwoners met argusogen de minder prettige gevolgen aanschouwen: geluidsoverlast, vandalisme, ...
  
  
• Avontuurlijk karakter van de aangeboden activiteiten
  Om in te spelen op de groeiende vraag naar buitensporten en avontuurlijke activiteiten, moesten heel wat organisaties het uitdagend en grensverleggend karakter noodgedwongen terugschroeven. Parcours en tochten werden niet langer meer opgesteld in functie van hun uitdagende en verrijkende waarde, maar louter op basis van hun capaciteit en dus rentabiliteit.
  Avontuurlijke en natuurgebonden activiteiten werden herleid tot een ordinair consumptieprodukt: een afvaart van de Lesse in volle seizoen heeft niets meer te maken met natuurexploratie, maar roept daarentegen een manifest Walibi-gevoel op.
  
  

Filosofie

• Oprechtheid: de ware definitie van oorspronkelijkheid (Paul Brulat)
  In haar conceptie van outdoor-programma's wil NATURE [Outdoor Training & Education] terug naar de oorsprong van deze sporten, waar natuurexploratie en het verkennen en verleggen van menselijke grenzen en mogelijkheden een wezenlijk onderdeel van zijn.
  Natuursporten zijn niet enkel een doel op zich of een middel om zich in de natuur te verplaatsen, maar zijn ook een middel om de natuur telkens vanuit een andere invalshoek te benaderen, en bekrachtigen dus als het ware de relatie tussen mens en natuur. Om de louter sportieve en recreatieve doelstellingen te overstijgen en om de persoonlijke betrokkenheid en de (al dan niet expliciete) vorming van deelnemers te bewerkstelligen, dient men anderzijds te trachten het grensverleggende en uitdagende karakter van natuursporten te bewaren.
  
  
• Kleinschaligheid: conditio sine qua non voor avontuur
  Outdoor-programma's staan in deze visie loodrecht tegenover massa-consumptie, aangezien dit indruist tegen de oorsprong en definitie van avontuurlijke en natuurgebonden activiteiten. Wanneer de mens te nadrukkelijk aanwezig is in de natuur, dan is het duidelijk dat dit een aantal negatieve implicaties tot gevolg heeft, terwijl dat nooit de bedoeling kan en mag zijn.
  Ook vanuit een veiligheids- en sporttechnisch perspectief beschouwd, lenen natuursporten zich van nature niet tot het ontwikkelen van een produkt dat zich door het massa-toerisme laat verslinden.
  
  

  Low-impact: diepgaand respect voor de natuurlijke en sociale omgeving De menselijke aanwezigheid in de natuur in het kader van outdoor programma's dient het natuurlijk evenwicht zo weinig mogelijk te verstoren. Elk menselijk spoor moet zo zorgvuldig mogelijk verwijderd worden. Buitenactiviteiten zijn daarbij een ideaal aanknooppunt om deelnemers inzake natuurrespect te sensibiliseren en de verstoorde relatie tussen mens en natuur te herstellen. Respect dient tevens het basisbegrip te zijn in de relatie tussen natuursporters en het plaatselijk sociaal en economisch evenwicht.

• Veiligheid: basisvoorwaarde
  Veiligheid mag zich niet beperken tot een sloganeske uitholling van het begrip. Een organisatie wordt gefundeerd door een wel doordacht veiligheidsbeleid, dat enerzijds gericht is op het preventief voorkomen van ongevallen, en anderzijds op het behandelen van eventuele ongelukken.
  Zo volgen de begeleiders van NATURE [Outdoor Training & Education] een intensieve interne technische, ecologische en [ped]agogische opleiding, aangevuld met externe opleidingen zoals een gespecialiseerde EHBO-cursus van Wilderness Medical Associates.
  
  

Doelstellingen

• Recreatief
  De verschillende programma's zijn er in de eerste plaats op gericht om een ongedwongen en positieve beleving te bewerkstelligen. Het aanbod is in de eerste plaats actief (ont)spannend: de inhoud en de methodiek zijn aangepast aan de mogelijkheden en de specifieke verwachtingen van de deelnemers. Omdat elk individu en dus elke groep zijn eigenheid moet kunnen koesteren, wordt elk programma ingevuld en bijgestuurd op basis van die eigenheid.
  
  
• Impliciete vorming
  Uit outdoor-activiteiten ontstaan niet zelden waardevolle en verrijkende ervaringen, die de persoonlijke en sociale ontplooiing van de deelnemers op verschillende vlakken (zelfvertrouwen en -beschikking, weerbaarheid, empathisch vermogen, sociale vaardigheden, wederzijds respect,...) positief kan bewerkstelligen. Zonder daarom therapeutische ambities te koesteren, is de aanpak erop gericht om de voorwaarden en processen tot zelfontdekking en leren te scheppen en te faciliteren.
  Niettegenstaande dit aspect een wezenlijk inhoudelijk onderdeel is van de werking, is het vormingsfacet in principe niet expliciet aanwezig, tenzij op uitdrukkelijke vraag van de deelnemers.
  
  
• Natuureducatie
  NATURE [Outdoor Training & Education] beperkt zich niet tot het minimaliseren van mogelijke negatieve invloeden op de natuurlijke omgeving, maar tracht de deelnemers een natuurvriendelijke en -minnende attitude bij te brengen. Natuurgebonden activiteiten zijn immers een ideaal medium om de geologische en biologische eigenheid van de bezochte streek toe te lichten.
  
  

Doelgroepen

• Jeugdverenigingen
  Avontuurlijke outdoor-programma's kunnen een verrijking betekenen van het reguliere aanbod van jeugdverenigingen. Activiteiten binnen de werking van jeugdverenigingen kunnen ontspannend van aard zijn, maar kunnen ook vormende inhouden naar persoonlijke en sociale ontplooiing toe omvatten.
  Naast een sterk uiteenlopend aanbod van activiteiten, biedt NATURE [Outdoor Training & Education] tevens de mogelijkheid om haar samenwerking te verlenen aan specifieke acties of programma's van jeugdverenigingen.
  Workshops voor jeugdwerkers en stafmedewerkers rond thema's als samenwerken of communicatie, en kadervormingen m.b.t. veiligheid van outdoor-programma's en ervaringsleren behoren eveneens tot het dienstenpakket.
  
  
• Bijzondere doelgroepen
  De programma's voor kansarme en/of maatschappelijk kwetsbare jongeren (uit instellingen voor BJB, allochtonen, drugsverslaafden, laaggeschoolden, e.a.) willen de recreatieve doelstellingen overstijgen, en de vormende mogelijkheden van de activiteiten ten volle benutten. Daarmee is het in de eerste plaats de betrachting om een positieve impuls aan de ontwikkeling van zelfperceptie en -beschikking te leveren, gericht op maatschappelijke integratie.
  Ook voor jongeren met een mentale handicap staat een aangepast vrijetijdsaanbod ter beschikking.
  
  
• Federaties, clubs , gemeentelijke jeugddiensten, diverse verenigingen en particulieren
  De werking beslaat hoofdzakelijk (ont)spannende avontuurlijke zomerkampen en weekends.
  
  

Methodiek: ervaringsleren

De Cyclus van het ervaringsleren

• 1. Ervaren
  
Leerervaringen ontstaan spontaan in ieders dagelijks leven, maar kunnen ook gestructureerd worden om specifieke leereffecten te veroorzaken. Wanneer specifieke leerdoelstellingen gedefinieerd zijn, kunnen verschillende activiteiten geselecteerd worden om hun verwezenlijking te bewerkstelligen. De gestructureerde ervaring is de fase waarin deelnemers in een specifieke activiteit betrokken worden. Uit deze fase ontstaat de ervaring die in de volgende fasen aan bod zal komen. Wanneer het proces in deze fase gestopt wordt, wordt het leerproces aan het lot overgelaten, waarbij de leermogelijkheden niet ten volle benut worden.


• 2. Reflecteren
  
Ervaring is op zich onvoldoende om een leerproces te verzekeren. Het is immers noodzakelijk om de nieuwe ervaring doorheen reflecties te integreren in de reeds opgebouwde ervaringen (Kolb, 1984). De reflectie leidt de deelnemer van ervaren naar ervaringsleren. Deelnemers hebben een activiteit ervaren en krijgen vervolgens de mogelijkheid om terug te blikken op hun waarnemingen, gevoelens en gedachten tijdens de activiteit. Reflecteren kan een individuele introspectieve vorm aannemen, waarbij de deelnemer zijn ervaring persoonlijk verwerkt, of het kan een groepsproces zijn, waarbij de zin en betekenis van een ervaring in groep besproken wordt.


• 3. Veralgemenen
  
Aangezien leren het transfereren van gestructureerde ervaringen naar andere situaties en omstandigheden is, is het belangrijk dat deelnemers hun specifieke ervaringen kunnen overdragen naar hun leven van aledag. Een essentieel aspect van ervaringsleren is de zoektocht naar patronen, die geïsoleerde voorvallen veralgemenen. De zoektocht naar patronen wordt ondernomen om te achterhalen of er een zekere regelmaat is in de gevoelens, gedachten, gedragingen of observaties. Wanneer deze gevoelens, gedachten, gedragingen of observaties in een welbepaalde situatie begrepen worden, dan kan dit inzicht veralgemeend worden en in andere situaties toegepast worden. Veralgemeningen overstijgen hetgeen er in één welbepaalde situatie gebeurd is en leiden tot inzicht over hetgeen er zich in het algemeen voordoet.


• 4. Toepassen

Opdat het ervaringsleren doeltreffend zou zijn, is het noodzakelijk dat de deelnemers het doorheen hun deelname aan de gestructureerde activiteiten geleerde, ook daadwerkelijk toepassen in hun dagelijks leven. In deze fase worden deelnemers aangemoedigd om na te denken over manieren om hun in de voorgaande fase geïdentificeerde veralgemeningen of concepten, in daden om te zetten. Het verplaatsen van de aandacht van de activiteit naar de huidige situatie en omstandigheden van het dagelijks leven van de deelnemer, maakt ervaringsleren praktisch bruikbaar en betekenisvol.


• 1. Ervaren

'Ervaren' volgt weer op 'toepassen': dit wijst op de veronderstelling dat het toepassen van het geleerde een onderdeel wordt van de achtergrond van de deelnemer naar een volgende ervaring toe.

Leren doorheen Avontuur

• Voordelen van Leren doorheen Avontuur

Leren doorheen avontuur biedt de mogelijkheid om ervaringen op te doen en te leren in een unieke sociale en fysieke omgeving. De activiteiten, die alle zintuigen betrekken, zijn holistisch, met duidelijke doelstellingen die onmiddellijk feedback omtrent de prestatie verschaffen. Daarbij zijn de activiteiten nieuw, dikwijls plezierig en bieden zij de mogelijkheid om nieuwe vaardigheden en gedragingen uit te proberen in een veilige omgeving die openheid aanmoedigt.
Uitgebreide literatuur en onderzoekgegevens onderschrijven de positieve invloed van avontuurlijke activiteiten ter bevordering van het zelfvertrouwen en de weerbaarheid, het ontplooien van sociale vaardigheden en het verbeteren van het probleemoplossend denken (bv., Colan, 1986; Luckner, 1989; Rawson & McIntosh, 1991; Smith, Roland, Havens & Hoyt, 1992; Rudolph, 1991; Stich & Senior, 1984; Wichmann, 1991). Een overzicht van mogelijke bijkomende voordelen van leren doorheen avontuurlijke activiteiten, ontwikkeld door Ewert (1989), wordt voorgesteld in Tabel 2.



Tabel 2: Mogelijke voordelen van leren doorheen avontuurlijke activiteiten
Psychologisch	Sociologisch	Opvoedend	Fysiek
vertrouwen	respect voor anderen	probleemoplossend denken	fitness
zelfperceptie	communicatie	milieu-educatie	vaardigheden
zelfbeschikking	feedback op gedrag	waarden verkennen	kracht
experimenteren	vriendschap	natuurrespect	coördinatie
welzijn	inlevingsvermogen	kennis	lichaamsbeweging
weerbaarheid	solidariteit	theorie aan praktijk toetsen	evenwicht



• Waarom is Leren doorheen Avontuur doeltreffend?

De eerste reden waar algemene consensus over bestaat, is dat het leren ervaringsgericht is en dat eenieder het best leert door actief in het proces betrokken te zijn. Vervolgens leiden de gepercipieerde risico’s die avontuurlijke activiteiten dikwijls kenmerken en de sociale omgeving, tot een verhoogde betrokkenheid en leerbereidheid. De opgewonden en emotionele natuur van de ervaringen betrekt de aandacht van de deelnemers op de activiteiten. Als gevolg hiervan onthouden de deelnemers hetgeen ze beleefd en geleerd hebben. Ten derde zijn de activiteiten en de (natuurlijke en sociale) omgeving eerder ongewoon, waardoor de deelnemers op elkaar moeten kunnen vertrouwen. Er is, ten vierde, een rechtstreekse relatie tussen oorzaak en gevolg. De gevolgen van gedragingen zijn gemakkelijk observeerbaar (de stafkaart niet lezen tijdens een trektocht, een partner beveiligen bij een val). Tenslotte komen vele houdingen en gedragspatronen die deelnemers voor de dag leggen tijdens de activiteiten, ook in de dagdagelijkse omgeving voor. Analoog kan het leereffect veralgemeend en toegepast worden naar een andere omgeving. Een diepgaander inzicht in deze factoren wordt in het volgende hoofdstuk aangereikt.

• Model voor Leren doorheen Avontuur

Op basis van het werk van Walsh & Golins (s.d.), Piaget (1977) en Yalom (1975), werd getracht een theoretisch model te ontwikkelen dat verklaart waarom leren doorheen avontuur zo doeltreffend is (Luckner & Nadler, 1997). Dit model wordt hieronder kort toegelicht.


• Het individu

Deelnemers hebben een bepaalde verwachting ten aanzien van hoe het er aan toe zal gaan. Meestal zijn deze verwachtingen een eerste stap naar een betekenisvolle leer-opportuniteit. Sommigen ervaren op voorhand een gevoel van opwinding, terwijl anderen dit gevoel slechts krijgen op het ogenblik dat ze in de activiteiten ondergedompeld worden. Deze interne staat die leren toelaat, wordt als volgt benoemd:


• Disequilibrium

Disequilibrium verwijst naar het besef van de deelnemer dat er een kloof bestaat tussen de dagelijkse manier van denken en doen, en de nieuwe situatie. Het is een stadium van intern conflict dat de deelnemer motiveert om persoonlijke veranderingen te ondernemen. Door betrokken te worden in ervaringen die buiten de comfortzone liggen, worden de deelnemers uitgenodigd om nieuwe kennis te integreren of om bestaande gedragingen of percepties te herzien. Naar deze kwalitatieve en kwantitatieve veranderingen wordt verwezen door het proces van acclimatisatie en assimilatie. Deelnemers ervaren het stadium van disequilibrium wanneer ze geplaatst worden in een:


• Nieuwe setting

Het plaatsen van deelnemers in een omgeving die hen niet bekend is, helpt individuele barrières te slopen. Dit wordt versterkt wanneer deze factor gecombineerd wordt met onderliggende omstandigheden als fysieke en emotionele belasting, vertrouwen, constructieve angst en een gepercipieerd risico in een:


• Coöperatieve context

Door het opbouwen van een sfeer en onderwijsmethoden op basis van samenwerkingsopdrachten eerder dan competitieve werkvormen, wordt de mogelijkheid gecreeërd om de verbondenheid tussen de deelnemers te stimuleren. Deze verbondenheid wordt gecultiveerd door een aanpak die gericht is op gemeenschappelijke doelen en die de mogelijkheid tot interpersoonlijke communicatie aanbiedt. De fundering van deze context wordt opgebouwd doordat de deelnemers voortdurend geconfronteerd worden met:


• Unieke problemsolving situaties

Nieuwe vaardigheden en problemsolving situaties worden in een stijgende moeilijkheidsgraad aan de deelnemers voorgesteld. De mogelijkheden tot leren zijn concreet en worden ingevuld wanneer de deelnemers hun mentale, emotionele en fysieke mogelijkheden aanspreken. Het volbrengen van dergelijke opdrachten leidt tot:


• Gevoelens van vervulling

Succesbeleving kan leiden tot een verhoogd zelfvertrouwen, verbeterde communicatieve en sociale vaardigheden en meer doeltreffende probleemoplossende vaardigheden. De relevantie van deze succeservaring wordt verhoogd door:


• Reflecteren op de ervaring

Deelnemers worden aangemoedigd om vooruit en terug te blikken, en om hun gedachten, gevoelens en gedragingen tijdens de ervaring uit te drukken. Reflecteren is essentieel wanneer het de doelstelling is om te komen tot:


• Veralgemening en Transfer

Het uiteindelijke doel van de avontuurlijke ervaringen bestaat erin om deelnemers bij te staan in het opbouwen van bruggen en verbindingen met betrekking tot hetgeen ze ervaren hebben, zodat de persoonlijke inzichten en gewenste gedragingen geïntegreerd kunnen worden in de dagdagelijkse omgeving.

Bibliografie

• Dewey J, 1938, Experience and Education, Macmillan Publishing, New York.
• Ewert A, 1989, Outdoor adventure pursuits: foundations, models and theories, Scottsdale: Publishing Horizons.
• Le Breton D, 2000, Passions du risque, Paris: Éditions Métailié.
• Nadler R, 1995, Edgework: stretching boundaries and generalizing experiences in: The Journal of Experiential Education, 18(1), p52-55, Association of Experiential Education.
• Nadler R & Luckner J, 1997, Processing the experience, Dubuque: Kendall/Hunt Publishing Company.
• Schoel J, Prouty D & Radcliffe P, 1989, Islands of Healing, Project Adventure, Hamilton.